काठमाडौं । नेपालको ह्याचरी उद्योग पछिल्ला केही वर्षयता गम्भीर संकटबाट गुज्रिरहेको छ। उत्पादन लागत निरन्तर बढ्दै जाँदा, खुला सीमाबाट हुने अवैध चल्ला आयात, घट्दो बजार, उपभोक्तामा फैलिएको भ्रम तथा नीतिगत कमजोरीका कारण सयौं ह्याचरी उद्योग बन्द हुने अवस्थामा पुगेका छन्। पछिल्ला सर्वेक्षण तथा उद्योगीहरूको भनाइले पनि ह्याचरी क्षेत्र दबाबमा रहेको देखाउँछ।
नेपाल ह्याचरी उद्योग संघका प्रथम उपाध्यक्ष बलराम सञ्जेलले Poultry Manch Nepal सँगको विशेष संवादमा ह्याचरी उद्योग अहिले अस्तित्व जोगाउने संघर्षमा रहेको बताए।
उनका अनुसार बर्डफ्लूको महामारीभन्दा पनि त्यसपछि उपभोक्तामा फैलिएको डर, उत्पादन लागतमा भएको वृद्धि, बजारको असन्तुलन र कमजोर सरकारी नीतिले उद्योगलाई ठूलो क्षति पुर्याएको छ।
“महामारीभन्दा ठूलो असर हल्लाले गर्यो। उपभोक्तामा डर फैलाइयो, खपत घटाइयो र व्यवसायी ठूलो घाटामा परे। सरकार, निजी क्षेत्र र किसानबीच समन्वय भए मात्र उद्योगलाई दिगो रूपमा बचाउन सकिन्छ।”
— बलराम सञ्जेल, प्रथम उपाध्यक्ष, नेपाल ह्याचरी उद्योग संघ
उद्योगको वर्तमान अवस्था
नेपालमा महामारी र आर्थिक संकटपछि ठूलो संख्यामा ह्याचरी उद्योग बन्द भएका छन्। उद्योगीहरूका अनुसार सञ्चालनमा रहेका उद्योग पनि पूर्ण क्षमतामा चल्न सकेका छैनन्। पछिल्ला सरकारी तथ्यांकले ह्याचरी फार्म कुल व्यावसायिक पोल्ट्री फार्मको सानो हिस्सा मात्रै रहेको देखाउँछ र जोखिम व्यवस्थापन तथा बीमाको पहुँच निकै न्यून रहेको उल्लेख गरेको छ।
प्रमुख चुनौतीहरू
- खुला सीमाबाट हुने अवैध चल्ला आयात
- उत्पादन लागत (दाना, औषधि, ऊर्जा) मा निरन्तर वृद्धि
- कच्चा पदार्थमा आयात निर्भरता
- बर्डफ्लूपछि घटेको उपभोग र बजार असन्तुलन
- उच्च बैंक ब्याजदर तथा वित्तीय दबाब
- वैज्ञानिक उत्पादन योजना र बजार व्यवस्थापनको अभाव
- नीतिगत अस्थिरता र कमजोर अनुगमन
अर्थतन्त्रमा ह्याचरी उद्योगको योगदान
ह्याचरी उद्योगले देशको पोल्ट्री उत्पादन श्रृंखलाको आधार तयार गर्छ। यस क्षेत्रबाट:
- प्रतिदिन ४०–४५ लाख अण्डा उत्पादन हुने अनुमान
- ४–५ लाख जनाले प्रत्यक्ष तथा अप्रत्यक्ष रोजगारी पाउने
- पोल्ट्री उद्योगको सम्पूर्ण उत्पादन चक्रलाई चलायमान बनाउन ह्याचरी क्षेत्रको महत्वपूर्ण भूमिका रहेको
समाधानका लागि सुझाव
बलराम सञ्जेलले उद्योगलाई दीर्घकालीन रूपमा सुरक्षित बनाउन सरकारले तत्काल निम्न कदम चाल्नुपर्ने बताए–
- अवैध चल्ला आयातमा कडाइ
- उत्पादन लागत घटाउन प्रविधि र वैज्ञानिक व्यवस्थापन
- कच्चा पदार्थमा आत्मनिर्भरता बढाउने नीति
- मागअनुसार उत्पादन योजना र बजार व्यवस्थापन
- किसान, व्यवसायी र सरकारबीच समन्वय
- साना किसानलाई प्राविधिक सेवा, तालिम र वित्तीय सहजीकरण
निष्कर्ष
नेपालको पोल्ट्री उद्योगको मेरुदण्ड मानिने ह्याचरी क्षेत्र अहिले कठिन मोडमा उभिएको छ। समयमै प्रभावकारी नीति, बजार व्यवस्थापन, आयात नियन्त्रण र निजी क्षेत्रसँगको सहकार्य हुन सके उद्योग पुनः सुदृढ बन्न सक्ने उद्योगीहरूको विश्वास छ। अन्यथा, बन्द हुने उद्योगको संख्या अझै बढ्ने र त्यसको प्रत्यक्ष असर किसान, उपभोक्ता तथा राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा पर्ने चेतावनी दिइएको छ!
