काठमाडौं । देशभरका कुखुरा पालक किसानले आफूहरूले भोग्दै आएका समस्या समाधानका लागि कृषि, वन तथा वातावरण मन्त्रालयसमक्ष १२ बुँदे मागपत्र पेश गरेका छन्। किसानहरूले उत्पादन लागत, जोखिम र लगानीका आधारमा कुखुराको न्यूनतम समर्थन मूल्य निर्धारण गर्नुपर्ने, चल्ला तथा दानाको गुणस्तरमा कडाइ गर्नुपर्ने र बजार व्यवस्थापनका लागि सरकारी संयन्त्र बनाउनुपर्ने माग गरेका छन्।
मन्त्रालयमा बुझाइएको मागपत्रमा किसानले उत्पादन गरेको कुखुराको मूल्य निर्धारण गर्ने अधिकार किसानलाई नै प्रदान गर्नुपर्ने माग गरिएको छ। किसानको लागत, जोखिम र लगानीलाई आधार मानी न्यूनतम समर्थन मूल्य कायम गर्नुपर्ने उनीहरूको भनाइ छ।
चल्लाको मूल्य र गुणस्तरमा पारदर्शिता माग
किसानले ह्याचरी संघले तोकेको चल्लाको मूल्यभन्दा बढी मूल्य तिर्नुपर्ने अवस्था अन्त्य गर्नुपर्ने माग गरेका छन्। चल्लाको मूल्य, गुणस्तर र आपूर्तिमा पारदर्शी व्यवस्था लागू गर्नुपर्ने उनीहरूको माग छ।
त्यस्तै, ह्याचरीहरूको नियमित अनुगमन गरी तोकिएको मापदण्ड पालना गराउनुपर्ने र कमजोर गुणस्तरका चल्ला बिक्री गर्ने कार्य नियन्त्रण गर्नुपर्ने माग गरिएको छ।
दानाको गुणस्तरमा पनि कडाइ
मागपत्रमा दाना कम्पनीहरूले किसानलाई गुणस्तरीय दाना उपलब्ध गराउनुपर्ने उल्लेख छ। दानाको गुणस्तरमा समस्या देखिएमा किसानको गुनासो समाधान गर्न प्रभावकारी निकायको व्यवस्था गर्नुपर्ने किसानहरूले माग गरेका छन्।
किसानले आधुनिक प्रविधि, प्राविधिक सेवा तथा भेटेरिनरी परामर्श सहज रूपमा पाउने स्थायी व्यवस्था गर्न पनि सरकारसँग आग्रह गरेका छन्।
किसानको उत्पादनलाई उचित बजार र मूल्यको सुनिश्चितता
किसानले उत्पादन गरेको कुखुराले उचित बजार र उचित मूल्य पाउने सुनिश्चितता गर्नुपर्ने माग गरिएको छ। बजारमा मूल्य अस्थिर हुँदा उत्पादन लागतसमेत उठाउन नसक्ने अवस्था आउने भएकाले सरकारले बजार व्यवस्थापनमा प्रत्यक्ष भूमिका खेल्नुपर्ने किसानहरूको भनाइ छ।
भारतबाट हुने अवैध कुखुरा तथा चल्ला तस्करी नियन्त्रण
मागपत्रमा संगठित रूपमा भारतबाट अवैध रूपमा भित्रिने कुखुरा तथा चल्लाको तस्करी नियन्त्रण गरी नेपाली किसानको उत्पादन संरक्षण गर्नुपर्ने माग गरिएको छ।
किसानहरूले अवैध आयातका कारण नेपाली उत्पादनले बजार नपाउने र किसान थप मारमा पर्ने अवस्था अन्त्य गर्न प्रभावकारी निगरानी तथा नियन्त्रण आवश्यक रहेको बताएका छन्।
प्रत्येक क्षेत्रमा गुणस्तरीय प्रयोगशाला स्थापना गर्न माग
कुखुरामा देखिने रोगको समयमै पहिचान तथा नियन्त्रणका लागि प्रत्येक क्षेत्रमा गुणस्तरीय प्रयोगशाला स्थापना गर्नुपर्ने माग गरिएको छ। प्रयोगशालाको पहुँच विस्तार भएमा रोगको समयमै पहिचान गरी किसानलाई आवश्यक सेवा उपलब्ध गराउन सकिने उनीहरूको भनाइ छ।
त्यस्तै, किसानका समस्या, गुनासा तथा सुझाव सुन्न र समाधान गर्न कुखुरा पालन क्षेत्रका लागि छुट्टै प्रभावकारी आयोग वा संयन्त्र गठन गर्नुपर्ने माग गरिएको छ।
बर्ड फ्लुको गलत प्रचारबाट भएको क्षतिको क्षतिपूर्ति
मागपत्रमा बर्ड फ्लुलगायत रोगको गलत प्रचार–प्रसारबाट किसानको बजारमा ठूलो असर परेको अवस्थामा क्षतिको मूल्यांकन गरी उचित क्षतिपूर्ति उपलब्ध गराउनुपर्ने मागसमेत गरिएको छ।
किसानहरूले रोगसम्बन्धी तथ्यहीन वा गलत प्रचारका कारण उपभोक्तामा अनावश्यक त्रास उत्पन्न हुँदा कुखुराको बिक्री प्रभावित हुने र त्यसको प्रत्यक्ष आर्थिक भार किसानले व्यहोर्नुपर्ने अवस्था रहेको बताएका छन्।
मागअनुसार मात्र चल्ला उत्पादन गर्ने व्यवस्था
बजारको नियमित अनुगमन गरी बजारको मागअनुसार मात्र चल्ला उत्पादन र कुखुरा उत्पादनको योजना बनाउने व्यवस्था लागू गर्नुपर्ने माग गरिएको छ।
उत्पादन र बजार मागबीच सन्तुलन कायम गर्न सके कुखुराको मूल्यमा हुने अस्थिरता नियन्त्रण गर्न सहयोग पुग्ने किसानहरूको धारणा छ।
प्रत्येक प्रदेशमा कुखुरा भण्डारण केन्द्र
उत्पादन बढी भएको समयमा किसानले बाध्य भएर सस्तो मूल्यमा कुखुरा बिक्री गर्नुपर्ने अवस्था अन्त्य गर्न प्रत्येक प्रदेशमा सरकारी वा सहकारी माध्यमबाट कुखुरा भण्डारण केन्द्र स्थापना गर्नुपर्ने माग गरिएको छ।
मागपत्रमा उत्पादन बढी भएको समयमा किसानले कुखुरा नष्ट गर्नुपर्ने वा अत्यन्तै सस्तो मूल्यमा बिक्री गर्नुपर्ने अवस्था अन्त्य गर्न भण्डारण केन्द्र आवश्यक रहेको उल्लेख छ। यसले किसानको उत्पादन सुरक्षित राख्नुका साथै बजार व्यवस्थापनमा समेत सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
किसानका १२ मुख्य माग
१. कुखुराको मूल्य निर्धारण गर्ने अधिकार किसानलाई प्रदान गरी लागत, जोखिम र लगानीका आधारमा न्यूनतम समर्थन मूल्य कायम गर्नुपर्ने।
२. ह्याचरी संघले तोकेको मूल्यभन्दा बढी मूल्य तिर्नुपर्ने अवस्था अन्त्य गरी चल्लाको मूल्य, गुणस्तर र आपूर्तिमा पारदर्शिता कायम गर्नुपर्ने।
३. दाना कम्पनीहरूले गुणस्तरीय दाना उपलब्ध गराउनुपर्ने र गुणस्तरमा समस्या आए किसानको गुनासो समाधान गर्ने प्रभावकारी निकाय बनाउनुपर्ने।
४. चल्लाको गुणस्तर सुनिश्चित गर्न ह्याचरीहरूको नियमित अनुगमन, मापदण्ड पालना तथा कमजोर गुणस्तरका चल्ला बिक्री नियन्त्रण गर्नुपर्ने।
५. किसानले उत्पादन गरेको कुखुराले उचित बजार र उचित मूल्य पाउने सुनिश्चितता गर्नुपर्ने।
६. भारतबाट संगठित रूपमा हुने अवैध कुखुरा तथा चल्ला तस्करी नियन्त्रण गरी नेपाली किसानको उत्पादन संरक्षण गर्नुपर्ने।
७. कुखुरा किसानलाई आधुनिक प्रविधि, प्राविधिक सेवा तथा भेटेरिनरी परामर्श उपलब्ध गराउने स्थायी व्यवस्था गर्नुपर्ने।
८. रोग पहिचान तथा नियन्त्रणका लागि प्रत्येक क्षेत्रमा गुणस्तरीय प्रयोगशाला स्थापना गर्नुपर्ने।
९. किसानका समस्या, गुनासा र सुझाव सुन्न तथा समाधान गर्न कुखुरा पालन क्षेत्रका लागि छुट्टै प्रभावकारी आयोग वा संयन्त्र गठन गर्नुपर्ने।
१०. बर्ड फ्लुलगायत रोगको गलत प्रचार–प्रसारबाट किसानको बजारमा ठूलो असर परेको अवस्थामा क्षतिको मूल्यांकन गरी उचित क्षतिपूर्ति उपलब्ध गराउनुपर्ने।
११. बजारको नियमित अनुगमन गरी बजारको मागअनुसार मात्र चल्ला तथा कुखुरा उत्पादनको योजना बनाउने व्यवस्था लागू गर्नुपर्ने।
१२. प्रत्येक प्रदेशमा सरकारी वा सहकारी माध्यमबाट कुखुरा भण्डारण केन्द्र स्थापना गर्नुपर्ने।
कुखुरा किसानहरूले यी माग तत्काल सम्बोधन गरी पोल्ट्री क्षेत्रलाई उत्पादन, बजार, स्वास्थ्य, मूल्य तथा गुणस्तरका दृष्टिले व्यवस्थित र किसानमैत्री बनाउन सरकारसँग आग्रह गरेका छन्।
