काठमाडौं, कात्तिक १३ महँगो दाना, चल्ला र औषधिको खर्च एकातिर, बजारमा कुखुराको मूल्यमा लगातार गिरावट अर्कोतिर! ब्रोइलर कुखुरापालनमा लाखौँ रुपैयाँ लगानी गरेका किसान यतिबेला आफ्नो लगानी सुरक्षित हुने कि नहुने भन्ने चिन्तामा छन्।
जिउँदो ब्रोइलर कुखुराको कोल्डस्टोर खरिद मूल्यमा लगातार गिरावट आएको छ। राष्ट्रिय कुखुरा बिक्री व्यवसायी संघले सार्वजनिक गरेको मूल्य विवरणअनुसार २०८३ असोज १६ गते प्रतिकेजी रु. २९० रहेको खरिद मूल्य कात्तिक १३ गतेसम्म आइपुग्दा रु. २६० मा झरेको छ।
एक महिनाभन्दा कम अवधिमा प्रतिकेजी रु. ३० मूल्य घट्यो
सार्वजनिक मूल्य विवरणअनुसार कुखुराको खरिद मूल्य निम्नानुसार घटेको छ।
- २०८३ असोज १६ गते: प्रतिकेजी रु. २९०
- २०८३ कात्तिक ९ गते: प्रतिकेजी रु. २८०
- २०८३ कात्तिक ११ गते: प्रतिकेजी रु. २७०
- २०८३ कात्तिक १३ गते: प्रतिकेजी रु. २६०
चार चरणमा मूल्य घट्दा प्रतिकेजी कुल रु. ३० कमी आएको छ। यसले किसानले उत्पादन बिक्री गर्दा प्राप्त गर्ने आम्दानीमा दबाब पर्न सक्ने देखाउँछ।
किसानको पसिना र लगानीको मूल्य कसले बुझ्ने?
कुखुरापालन केवल व्यवसाय मात्र होइन, हजारौँ किसान परिवारको जीविकोपार्जनको आधार पनि हो। किसानले ऋण लिएर खोर निर्माण गर्ने, महँगो दाना र चल्ला खरिद गर्ने तथा दिनरात नभनी कुखुराको हेरचाह गर्ने गर्छन्।
तर उत्पादन बिक्री गर्ने समयमा बजार मूल्य घट्यो भने किसानले आफ्नो वास्तविक उत्पादन लागतसमेत उठाउन नसक्ने जोखिम हुन्छ। कुखुराको तौल बढाउन लाग्ने दाना, औषधि, खोप, विद्युत्, श्रम र खोर व्यवस्थापनको खर्च घट्दैन, तर बिक्री मूल्य घटिरहँदा किसानको नाफा साँघुरिँदै जान्छ।
यदि बिक्री मूल्य उत्पादन लागतभन्दा तल झर्यो भने किसानले प्रत्यक्ष घाटा बेहोर्नुपर्ने हुन्छ। त्यसको असर एउटा ब्याचमा मात्र सीमित नहुन सक्छ; अघिल्लो लगानीबाट प्राप्त रकमले अर्को ब्याचका लागि चल्ला र दाना किन्न नसक्ने अवस्था पनि आउन सक्छ।
किसानको लगानी डुब्दा त्यसको असर एउटा व्यक्तिमा मात्र पर्दैन, सिंगो परिवारको आर्थिक अवस्था र भविष्यको योजनामै पर्न सक्छ।
मूल्य घट्दा किसानलाई मात्रै किन बढी जोखिम?
कुखुराको बजार मूल्यमा उतारचढाव हुनुका पछाडि माग र आपूर्ति, उत्पादनको मात्रा, बजार व्यवस्थापन तथा बिक्री प्रणालीजस्ता विभिन्न कारण हुन सक्छन्। यद्यपि मूल्य घट्नुको वास्तविक कारण पहिचान गर्न सम्बन्धित क्षेत्रको तथ्याङ्क र अवस्थाको अध्ययन आवश्यक छ।
मुख्य प्रश्न भनेको बजारमा मूल्य घट्दा त्यसको आर्थिक भार कति किसानले बेहोर्नुपर्छ र किसानको लगानी सुरक्षित गर्न के गर्न सकिन्छ भन्ने हो।
किसानले उत्पादन सुरु गर्नुअघि चल्ला, दाना र औषधिको लागत अनुमान गर्न सक्छन्, तर उत्पादन बिक्री गर्ने बेलाको बजार मूल्य निश्चित गर्न सक्दैनन्। यही अनिश्चितताले व्यावसायिक कुखुरापालनलाई थप जोखिमपूर्ण बनाउँछ।
किसानको संरक्षणका लागि तत्काल ध्यान दिनुपर्ने विषय
कुखुरापालन क्षेत्रलाई दिगो बनाउन सम्बन्धित निकाय तथा सरोकारवालाले निम्न विषयमा ध्यान दिन आवश्यक छ।
- उत्पादन लागतको अध्ययन: चल्ला, दाना, औषधि, श्रम र अन्य खर्च समेटेर वास्तविक उत्पादन लागत पहिचान गर्ने।
- बजार मूल्यमा पारदर्शिता: किसानले कुखुरा बिक्री गर्नुअघि प्रचलित खरिद मूल्य र बजारको अवस्थाबारे विश्वसनीय जानकारी पाउने व्यवस्था गर्ने।
- उत्पादन र मागबीच समन्वय: बजारको मागअनुसार उत्पादन व्यवस्थापन गर्न किसान तथा व्यवसायीबीच सहकार्य बढाउने।
- किसानको लगानी सुरक्षामा पहल: मूल्यमा अत्यधिक उतारचढाव हुँदा किसानले सामना गर्नुपर्ने जोखिम न्यूनीकरण गर्ने उपाय खोज्ने।
- नियमित बजार अनुगमन: उत्पादनदेखि बिक्रीसम्मको मूल्य शृङ्खलाको अध्ययन गरी समस्या पहिचान गर्ने।
किसान बाँचेमात्रै पोल्ट्री क्षेत्र बाँच्छ
नेपालको कुखुरापालन क्षेत्रले रोजगारी, उद्यमशीलता र मासु उत्पादनमा योगदान दिँदै आएको छ। तर किसानले निरन्तर आर्थिक जोखिम बेहोर्नुपर्ने अवस्था रहेमा यस क्षेत्रमा नयाँ लगानी आकर्षित गर्न र विद्यमान व्यवसाय टिकाइराख्न कठिन हुन सक्छ।
त्यसैले कुखुराको मूल्य घटेको विषयलाई केवल बजारको सामान्य उतारचढावका रूपमा मात्र हेर्नु पर्याप्त हुँदैन। यसको वास्तविक असर किसानको उत्पादन लागत, आम्दानी, ऋण तिर्ने क्षमता र व्यवसायको निरन्तरतामा कस्तो पर्छ भन्ने विषयमा गम्भीर अध्ययन आवश्यक छ।
किसानले उचित मूल्य पाउने, उपभोक्ताले सुपथ मूल्यमा मासु प्राप्त गर्ने र बजारका सबै पक्षले दिगो रूपमा व्यवसाय गर्न सक्ने वातावरण निर्माण गर्नु आजको आवश्यकता हो।
किसानको पसिना, श्रम र लगानीको सम्मान गर्दै कुखुरापालन क्षेत्रलाई सुरक्षित, व्यवस्थित र दिगो बनाउने दिशामा सम्बन्धित निकाय, व्यवसायी र सरोकारवालाको ध्यान जान जरुरी छ।
